Polderprivatiseren

Polderprivatiseren
door neo-neo-sociaal-neo-neo-liberaal Driekus Vierkant

Weet u nog. De jaren ’70 en ’80. Toen de PTT nog staatseigendom was, en je drie maanden kon wachten op een nieuw staatstoestel model T65. Toen je alleen maar naar de publieke omroep kon kijken die de sociaaldemocratische agenda je hersens instraalde via de kathodestraalbuis. Toen je maanden op wachtlijsten stond in staatsziekenhuizen.

Eén en al bureaucratie. Slechte service. Want geen concurrentie. Geen prikkel om de service te verbeteren, geen reden om op de kosten te letten. Diensten werden onbetaalbaar voor de overheid. Dat moest anders.

Liberalisering! Door zich als overheid terug te trekken konden de belastingen omlaag, zouden dienstverleners zich kunnen ontpoppen als concurrerende bedrijven die de klant centraal stellen, die zouden innoveren, kosten omlaag drijven en kwaliteit zouden gaan leveren en efficient zouden gaan werken.

Tot dusver klinkt dat fantastisch. En het kan ook. Neem een willekeurige gezonde bedrijfstak met voldoende aanbieders en de ondernemers en hun personeel knokken om de klant tevreden te stellen. Moet ook wel, anders gaat de concurrent ermee vandoor. Je moet blijven rennen, op de kosten letten, en luisteren naar de klant. En soms jezelf opnieuw uitvinden.

Maar ja. Leer ons de Nederlandse overheid kennen. PvdA. VVD. D66. En de rest ook. Allemaal. Polderlandschap pur sang. Iedereen wil er een plasje over doen. Links, rechts, midden, vakbonden. Compromis op compromis. Nee, het strontverwende personeel kan natuurlijk niet zonder die lekkere overheids-CAO. Nee we kunnen natuurlijk niet toestaan dat er andere aandeelhouders dan de overheid komen. We gaan concurrentie natuurlijk niet meteen maar geleidelijk toestaan. Ja natuurlijk zal de overheid garant staan voor geldstromen en investeringen. Welnee, een strenge onafhankelijke toezichthouder is niet nodig, we kennen nog wel vriendjes die in de RvB en RvT kunnen gaan zitten. Want wat kan er misgaan?

Ambtenaren bedrijfje laten spelen. Geen goed plan. In het bedrijfsleven zijn belangen van werknemers en aandeelhouders volledig afhankelijk van het belang van de klant. Pakt een strategie niet goed uit, dan worden de verliezen genomen en wordt de stekker eruit getrokken. Met het geld van de aandeelhouders ga je heel voorzichtig om, want maak je een enorme blunder, dan lig je eruit. Nee dan de cultuur bij ambtenaren, die gewend zijn om budgetten op te maken, niet extern maar intern te concurreren, een falend project gewoon door te zetten -want dat is het proces-. Geld van een ander uitgeven is nog nooit een probleem geweest.

Geprivatiseerde organisaties zijn draken geworden met het slechtste van twee werelden, in plaats van het beste. De top verrijkt zich schandalig, want men waant zich ondernemer. Maar dan zonder de risico’s die bij ondernemen horen. Men denkt dat efficiency inhoudt dat je domweg in (kwaliteit van) dienstverlening saneert. Organisaties zijn een slangenkuil geworden waarin medewerkers zich over de rug van anderen omhoog proberen te werken. Elke faal werd netjes onder de bestuurlijke mat geschoven, immers de vrienden uit de politiek die je kent vanuit het gepolder tussen directies, besturen en toezichthouders helpen elkaar. Je weet immers nooit wie je nodig hebt voor je volgende baantje.

Zogenaamd geprivatiseerde markten zijn nog steeds zwaar gereguleerd. En belast. Na twintig jaar polderprivatiseren kunnen we de rekening opmaken. Vrijwel dagelijks horen we van misstanden bij halfbakken geprivatiseerde instellingen. Incompetente bestuurders die op zeer discutabele wijze tonnen, zelfs miljoenen achterover drukken. Geprivatiseerde culturele instellingen die telkens het handje ophouden omdat gemeenten, provincies en het Rijk toch wel weer bijlappen. Ze snappen niet dat als er geen marktvraag is, een geprivatiseerde instelling niet levensvatbaar is. En je met subsidiëring dus geld uit de economie onttrekt: geld dat wel besteed had kunnen worden aan levensvatbare bedrijven. Organisaties die totaal stuurloos zijn geworden en de burger telkens dwars zitten met bizarre Kafkaëske bureaucratie. Klokkenluiders worden (mond)dood gemaakt. Falende bestuurders die wachtgeld incasseren en vervolgens weer bij de volgende nepprivate instantie aan de bak mogen. Overheden die stupide contracten sloten met verzelfstandigde organisaties waardoor wij belastingbetalers telkens weer mogen opdraaien voor verliezen, derivatenellende, vastgoed-ellende, reorganisaties, mislukte ICT-projecten enzovoorts. De belastingen rijzen de pan uit, de kwaliteit van dienstverlening holt achteruit, er is geen marktwerking, er is geen concurrentie. Dit is geen liberalisme. Dit is parasitisme.

Wat te doen? Laten we beginnen met bestuurders en toezichthouders persoonlijk verantwoordelijk te maken. Persoonlijk aansprakelijk stellen. Ze niet meer weg laten komen met smoesjes en wachtgeld. De schade uit eigen zak laten betalen. Pak ze hun bij elkaar gegraaide (buiten)huizen af. En brand ze publiekelijk af. De digitale schandpaal voor deze maatschappij-ondermijnende uitvreters.

Maar dan? Kiezen we voor teruggaan naar het socialistische model dat alles terug naar de staat moet? Of gaan we werkelijk liberaliseren? De huidige situatie is in elk geval onhoudbaar. Neo-liberalisme heeft totaal gefaald. Maar terug naar de bureaucratische overheidsellende? Nee bedankt. Dat riekt teveel naar communisme.

Er is een alternatief dat meer in de lijn van deze tijd ligt. We hebben uiteraard nog steeds behoefte aan zorg, infrastructuur, onderwijs en tal van andere diensten. De vraag is alleen hoe je dat organiseert. Het antwoord ligt in het Internet-tijdperk: Social Economy. Een tijdperk waarin we zoveel tools tot onze beschikking hebben dat wij onszelf kunnen organiseren en communiceren: collectieven vormen zonder de last van bureaucratische, incompetente, geldverslindende organisatievormen zoals woningbouwverenigingen, zorgverzekeraars en tal van andere instanties en vormen van overheden. Ze zijn achterhaald. WE MAKEN ZE OVERBODIG.

Social Economy is meer dan een hippe term. Het is een nieuwe manier van organiseren die efficiënter en goedkoper is. Coöperatieve modellen zonder de geur van maakbaarheid. Meer transparantie, meer eigenverantwoordelijkheid, meer marktwerking. Het kan. Nu. En het gaat onze wereld veranderen. Kijk maar eens wat het Internet al heeft gedaan voor uitgeverijen, nieuws, muziek, DVD en TV. De volgende zijn energie en overheid, zelfs geld. Je eigen energie opwekken. Met elkaar delen. Met elkaar afrekenen. Buiten energiemaatschappijen om. Buiten de overheid om. Buiten de Euro om. Het kan binnen 10 jaar. Moet je eens zien wat dit betekent voor de staatskas qua energieheffingen en accijnzen. Coöperatief verzekeren en financieren. Het kan. Internetgeld is volstrekt ongrijpbaar voor de overheid en de belastingdienst. Zij hebben ons geld nodig. Wij hen niet meer. Social Economy is collectief waar het moet en liberaal waar het kan. Zonder overhead overheid. De revolutie komt van het Internet.

 

Advertenties